Vừa ban hành lệnh hoãn cấm xe xăng tại trường 10 triệu ô tô/năm, chuyên gia chỉ thẳng nguyên nhân xe điện chưa thể ‘thay thế’ - Chi tiết bài viết | Vietcap AI News

Liên minh châu Âu đang xem xét lùi thời hạn cấm bán ô tô chạy xăng và dầu sang năm 2040, thay vì mốc 2035 như kế hoạch trước đó. Đằng sau động thái gây bất ngờ này là những tính toán nào về kinh tế, công nghiệp và cạnh tranh toàn cầu?

Ủy ban châu Âu (EC) đang xem xét điều chỉnh lệnh cấm bán ô tô mới sử dụng động cơ đốt trong từ năm 2035, theo hướng cho phép tiếp tục lưu hành một số dòng xe không thuần điện. Động thái này diễn ra trong bối cảnh EU chịu sức ép lớn từ Đức, Italy cùng ngành công nghiệp ô tô châu Âu, giữa lúc cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Theo các đề xuất đang được thảo luận, Liên minh châu Âu có thể lùi mốc cấm bán xe chạy xăng và dầu sang năm 2040, thay vì giữ nguyên thời hạn 2035 như kế hoạch ban đầu. Phát biểu trước Nghị viện châu Âu, Ủy viên phụ trách khí hậu, trung hòa carbon và tăng trưởng xanh Wopke Hoekstra khẳng định EU vẫn cam kết với các mục tiêu xanh, song nhấn mạnh nhu cầu tăng tốc để không tụt lại trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc và Mỹ.

“Chúng ta đang ở giữa một giai đoạn chuyển đổi rất lớn. Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt trong các công nghệ then chốt như xe điện và pin, trong khi Mỹ tiếp tục vượt lên về năng suất và đổi mới ở một số lĩnh vực. Trong bối cảnh đó, EU buộc phải hành động nhanh hơn,” ông Hoekstra nói.

Theo quy định hiện hành, từ năm 2035, tất cả ô tô và xe tải nhẹ mới bán ra tại EU phải đạt mức phát thải bằng 0. Tuy nhiên, đề xuất mới điều chỉnh mục tiêu này xuống mức cắt giảm 90% lượng khí CO₂, thay vì 100%. Điều này đồng nghĩa xe điện pin vẫn chiếm đa số, nhưng động cơ đốt trong chưa bị loại bỏ hoàn toàn.

Phần phát thải còn lại sẽ được bù đắp thông qua các biện pháp như sử dụng thép phát thải carbon thấp sản xuất trong EU, nhiên liệu tổng hợp (e-fuel) hoặc nhiên liệu sinh học không có nguồn gốc từ thực phẩm, bao gồm phế phẩm nông nghiệp hay dầu ăn đã qua sử dụng.

Bên cạnh đó, EC cũng đề xuất giai đoạn “chuyển tiếp” ba năm, từ 2030 đến 2032, trong đó các hãng xe phải giảm 55% lượng CO₂ phát thải so với mức năm 2021. Mục tiêu cắt giảm phát thải đối với xe tải nhẹ vào năm 2030 cũng được đề xuất nới xuống còn 40%, thay vì 50% như trước.

Những điều chỉnh này – vẫn cần sự phê chuẩn của các chính phủ thành viên và Nghị viện châu Âu – được đánh giá là bước lùi lớn nhất của EU đối với các chính sách môi trường trong vòng 5 năm qua, phản ánh xu hướng ưu tiên ổn định kinh tế và sản xuất kinh doanh.

Sức ép từ ngành ô tô và thực tế thị trường

Lệnh cấm động cơ đốt trong, được thông qua năm 2023, từng được xem là thắng lợi quan trọng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, hơn một năm qua, các hãng xe liên tục kêu gọi EU nới lỏng quy định, khi quá trình chuyển sang xe điện diễn ra chậm hơn kỳ vọng và áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc ngày càng lớn.

Ngành ô tô hiện đóng góp khoảng 7% GDP của EU, tạo việc làm cho gần 14 triệu lao động và mang về kim ngạch xuất khẩu ô tô, linh kiện khoảng 170 tỷ euro mỗi năm. Theo các doanh nghiệp, mốc 2035 không còn phù hợp trong bối cảnh hàng loạt thông báo cắt giảm nhân sự, đóng cửa nhà máy xuất hiện suốt năm qua.

Tại nhà máy Schaeffler – một trong những nhà cung cấp linh kiện ô tô lớn nhất của Đức – tâm lý lo ngại lan rộng khi EU dự kiến chấm dứt động cơ diesel vào năm 2035. Ông Volker Robel, đại diện người lao động của Schaeffler, cho biết khoảng 50% nhân viên bày tỏ lo lắng về tương lai việc làm.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Matthias Zink, phụ trách mảng Hệ thống truyền động và Khung gầm của Schaeffler AG, cho rằng EU nên duy trì mục tiêu giảm phát thải carbon, nhưng cần tạo ra “một cuộc cạnh tranh công nghệ công bằng”, thay vì đóng sớm cánh cửa với động cơ đốt trong.

Xe điện chưa đủ lực thay thế hoàn toàn

Dù được xác định là trụ cột trong chiến lược giảm phát thải, xe điện vẫn là công nghệ còn mới với mức độ phổ cập hạn chế. Theo số liệu ngành, chỉ hơn 16% số xe mới bán ra tại EU trong 9 tháng đầu năm 2025 là xe chạy pin.

Chi phí ban đầu cao, hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ tại 27 quốc gia thành viên, cùng việc Đức cắt giảm trợ cấp mua xe điện khiến nhu cầu tăng chậm. Bên cạnh đó, xe điện sản xuất tại châu Âu có giá cao, trong khi thị trường chịu sức ép từ làn sóng xe giá rẻ của Trung Quốc và đà phục hồi kinh tế hậu COVID-19 chưa vững chắc.

Theo phân tích của phóng viên DW Simon Young, tâm lý thắt chặt chi tiêu, bất ổn về chính sách trợ cấp và sự chậm trễ trong phát triển hạ tầng sạc, đặc biệt tại Đức, đang khiến người tiêu dùng châu Âu dè dặt với xe điện.

Châu Sa