Phát triển kinh tế dữ liệu: Song hành cả khung pháp lý cùng các yếu tố kinh tế, công nghệ - Chi tiết bài viết | Vietcap AI News

Dữ liệu là tài nguyên mới, được ví như dầu mỏ nằm sâu dưới lòng đất và phải trải qua nhiều khâu khai thác, sơ chế để tạo ra sản phẩm. Vậy làm sao để khai thác nguồn dữ liệu mới này đem lại giá trị kinh tế được cho là không dễ dàng…

Kinh tế dữ liệu ngày càng đóng vai trò quan trọng

Trung tâm điều hành giao thông Hà Nội. Ảnh: MH

Theo các báo cáo từ các hãng nghiên cứu thị trường, đến đầu năm 2026, thế giới có khoảng 21-22 tỷ thiết bị IoT (internet kết nối vạn vật) đang hoạt động. Con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhanh, dự kiến đạt gần 30 tỷ thiết bị vào năm 2030.

Theo thống kê, cứ sau 12 giờ, lượng dữ liệu trên toàn thế giới lại tăng gấp đôi. Hãng nghiên cứu thị trường Statista dự báo quy mô doanh thu của thị trường dữ liệu lớn toàn cầu đã vượt mức 271 tỷ USD vào cuối năm 2022, đạt 308 tỷ USD trong năm 2023 và sẽ tăng mạnh, đạt hơn 655 tỷ USD vào năm 2029. Nền kinh tế dữ liệu không chỉ tái định nghĩa các ngành công nghiệp truyền thống, mà còn tạo ra thị trường và cơ hội mới.

Tại Việt Nam, thị trường dữ liệu của Việt Nam dự báo tới năm 2030 sẽ đạt khoảng 3,53 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng khoảng 14,2%/năm. Còn theo PGS Ali Al-Dulaimi, Trưởng khoa công nghệ và khoa học máy tính, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), nếu quản trị dữ liệu hiệu quả và khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) một cách chiến lược, Việt Nam có thể gia tăng thêm khoảng 79 tỷ USD vào GDP vào năm 2030.

Đặc biệt, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã khẳng định dữ liệu đã trở thành tài nguyên, tư liệu sản xuất quan trọng, là một loại dầu mỏ mới, thậm chí là máu của nền kinh tế số. Chính phủ đang xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia hiện đại, an toàn, liên thông đồng thời đẩy mạnh hoàn thiện cơ sở pháp lý, sẵn sàng cho phát triển kinh tế dữ liệu.

Về phía khu vực doanh nghiệp, kết quả các khảo sát gần đây cho thấy, các doanh nghiệp Việt Nam áp dụng dữ liệu lớn có thể tăng doanh thu 5-10%, đặc biệt trong các ngành bán lẻ, viễn thông và thương mại điện tử. Bên cạnh đó, việc tối ưu hóa quy trình nhờ dữ liệu lớn có thể giảm chi phí vận hành từ 5-15%, tùy thuộc vào mức độ triển khai.

Theo các chuyên gia, đang tồn tại một thực tế, tốc độ tạo ra dữ liệu đang tăng nhanh hơn nhiều so với khả năng của các chính quyền địa phương trong việc lưu trữ và xử lý chúng. Cụ thể, chỉ có 2% dữ liệu mới được tạo ra trong năm được lưu giữ sang năm tiếp theo, và chỉ 1% dữ liệu IoT thực sự được khai thác hiệu quả.

Ông Huy Nguyễn, Trưởng ban Công nghệ Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, đồng thời là nhà sáng lập Phygital Lab cho biết, nền kinh tế dữ liệu Việt Nam đang đứng trước cơ hội biến dữ liệu thành “vàng”. Luật Dữ liệu có hiệu lực từ ngày 1-7-2025 đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý, tạo nền tảng cho nền kinh tế số; bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền lợi người tiêu dùng, mở ra cơ hội lớn cho nhiều ngành nghề như ngân hàng, viễn thông, bán lẻ, y tế, giáo dục… Tuy nhiên, để biến “cánh đồng dữ liệu” thành những “mùa vàng” gặt hái, cần thêm nhiều giải pháp.

Nói một cách khác, Việt Nam đang đứng trước thách thức rất lớn, đó là biến dữ liệu trở thành một tài nguyên, nguyên liệu sản xuất.

Biến dữ liệu thành giá trị…

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung chia sẻ về khung pháp lý cho khai thác dữ liệu. Ảnh: Lê Minh

Chia sẻ về giải pháp, bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, từ việc nghiên cứu, tìm hiểu các mô hình ứng dụng dữ liệu tại các nước tiến tiến, cho thấy, Việt Nam cần xây dựng khung quản trị dữ liệu rõ ràng ngay từ đầu.

Trước tiên, khung quản trị này cần trả lời ba câu hỏi then chốt. Đó là, xác định dữ liệu nào là tài sản công, chẳng hạn, dữ liệu từ cảm biến công cộng, camera giao thông - những dữ liệu này phải minh bạch, phục vụ lợi ích chung, và thuộc quyền quản lý của nhà nước. Tiếp theo, dữ liệu nào có thể thương mại hóa, điều kiện là gì, có thể chia sẻ cho doanh nghiệp, nhưng cần có cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng. Cuối cùng, làm thế nào để bảo vệ quyền riêng tư của người dân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025. Trong đó, cần chú ý tránh tình trạng dữ liệu bị phân mảnh, bắt nguồn từ mỗi đơn vị có hệ thống riêng và khó kết nối, liên thông,.

Vì vậy, bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung đề xuất, cần có ba trụ cột giải pháp. Thứ nhất, xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu mà bản chất là xây dựng lớp kết nối giữa giữa các hệ thống. Thứ hai, áp dụng tiêu chuẩn dữ liệu chung, ví dụ, cách viết địa chỉ, cách mã hóa danh tính công dân, định dạng giao dịch - tất cả cần có một bộ tiêu chuẩn chung để các hệ thống có thể “hiểu” nhau. Thứ ba, phát triển chính sách dữ liệu mở, tạo điều kiện cho doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển ứng dụng phục vụ người dân.

Đề xuất từ ông Huy Nguyễn thì nhấn mạnh, Việt Nam cần tăng cường xác thực dữ liệu, ứng dụng blockchain, AI để quản lý vòng đời dữ liệu; phát triển khung pháp lý về dữ liệu, ban hành chính sách chi tiết về quyền sở hữu, chia sẻ dữ liệu liên ngành, đi kèm với chế tài nghiêm khắc xử lý vi phạm về dữ liệu cá nhân. Cùng với đó, là tạo môi trường thử nghiệm (sandbox) cho các mô hình khai thác dữ liệu mới, tạo bệ phóng cho start-up công nghệ.

Đó là về khung pháp lý, các chuyên gia cũng cho rằng, để khai thác dữ liệu tạo ra giá trị thì một vấn đề cơ bản nhất để phục vụ quá trình khai thác dữ liệu là yếu tố kinh tế, công nghệ.

Song hành cùng bài toán dữ liệu, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT Nguyễn Văn Khoa nhấn mạnh, trong kỷ nguyên mới của đất nước, FPT cũng đã định hướng các trụ cột phát triển, trong đó có việc bảo vệ dữ liệu và chủ quyền của Việt Nam trên không gian số; biến dữ liệu thành giá trị kinh tế.

Kinh tế dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như trụ cột của mô hình phát triển mới. Ảnh: MN

Hiện FPT đang song hành cùng chính phủ và các bộ ngành địa phương thúc đẩy triển khai Đề án 06 về “Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030”. FPT cũng đồng hành cùng doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị số để trở thành những doanh nghiệp điều hành dựa trên dữ liệu theo thời gian thực. Hiện FPT cũng đang thiết lập một hạ tầng số mới, nâng cao khả năng tính toán và phân tích dữ liệu, cùng đồng hành đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Dữ liệu đang được coi như một tài nguyên chiến lược và Việt Nam có nhiều cơ hội phát triển kinh tế dữ liệu. Có thể thấy, nhận thức về phát triển kinh tế dữ liệu đã được thay đổi từ Trung ương đến địa phương, từ các cơ quan chính quyền đến các tổ chức và doanh nghiệp. Dù đang ở giai đoạn đầu của kinh tế dữ liệu, song các cơ quan, tổ chức đã, đang vận hành hướng tới mô hình ra quyết định và điều hành dựa trên dữ liệu. Doanh nghiệp đã ứng dụng dữ liệu để cải thiện trải nghiệm khách hàng, tự động hóa tiếp thị, tối ưu hóa tồn kho và chi phí…

Việt Nga

Link gốc